و لهذا حضرت امام عليه السّلام در اين باب ، علامات عاقل را به صفات كماليّه و خصال حميدهء عقل ، بيان مىفرمايد ، كه : عاقل كسى است كه ذلول باشد در نزد اجابت كردن حقّ تعالى ؛ يعنى مطيع باشد اوامر و نواهى الهى را به مذلّت عبوديّت ؛ زيرا كه طاعت ، از صفات عقل است ، و معصيت ، از صفات جهل ؛ چنان‌كه در جنود عقل ، وارد است كه : « الطّاعة و ضدّها المعصية » « 38 » . بعد مىفرمايد : عاقل كسى است كه منصف باشد به قول حقّ ، و خصيم « 39 » و سركش باشد در نزد قول باطل ؛ زيرا كه انصاف ، از خصال عقل است ، كه : « الانصاف و ضدّها الحميّة » « 40 » . و لازم انصاف دادن به قول حقّ ، احتراز از قول باطل است ؛ و حميّت ، از صفات و جنود جهل است . بعد مىفرمايد : ترك كند دنياى خود را ؛ زيرا كه دين الهى ، حقّ است و سزاوار است به متابعت ؛ و حقّ ، از جنود عقل است ، كه : « الحقّ و ضدّه الباطل » « 41 » . و دنيايى كه ضدّ دين است دنياى ملعونه است و باطل ، و سزاوار ترك است ؛ اختيار كردن آن ، از جمله خصال جهل است . بعد مىفرمايد كه : دليل عقل ، دو چيز است ؛ اوّل : صدق قول است ؛ و آن ، مطابق بودن كلام و خبر است با نفس الامر و ضمير متكلّم ؛ كما قال اللّه تعالى : إِذا جاءَكَ الْمُنافِقُونَ قالُوا نَشْهَدُ إِنَّكَ لَرَسُولُ اللَّهِ وَ اللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّكَ لَرَسُولُهُ وَ اللَّهُ يَشْهَدُ إِنَّ الْمُنافِقِينَ لَكاذِبُونَ « 42 » ؛ يعنى شهادت منافقين بر رسالت

--> ( 38 ) - طاعت و ضدّ آن ، كه معصيت است : « الكافى » 1 : العقل و الجهل : حديث 14 ( 39 ) - دشمن ، كينه‌توز ( 40 ) - انصاف دادن و ضدّ آن ، كه تعصّب جاهلانه است : « الكافى » 1 : العقل و الجهل : حديث 14 ( 41 ) - حقّ و ضدّ آن ، كه باطل است : همان مأخذ ( 42 ) - چون منافقان نزد تو آيند ، گويند : شهادت مىدهيم كه تو پيغمبر خدايى ، خدا نيز داند كه تو پيغمبر اويى ، و خدا شهادت مىدهد كه منافقان ، دروغ‌گويند : سورهء 63 آيهء 1